รากฐานสาขา / สถาปัตย์ มทร.อีสาน โคราช

จากเส้นเขียนแบบสู่การสร้างสรรค์พื้นที่ของสังคม

สาขาวิชาสถาปัตยกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน มีรากฐานจากการเปิดสอนแผนกวิชาเขียนแบบสถาปัตยกรรม เมื่อ พ.ศ. 2500 ภายใต้วิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา หรือ “เทคนิคโคราช” ในความทรงจำของคณาจารย์และศิษย์เก่า

ตลอดเวลากว่า 6 ทศวรรษ สาขาเติบโตจากพื้นฐานงานช่าง การเขียนแบบ และเทคโนโลยีการก่อสร้าง สู่การศึกษาสถาปัตยกรรมที่เชื่อมโยงการวิจัย การออกแบบ และการปฏิบัติจริงเข้ากับเมือง ชุมชน ภูมิอากาศ และวัฒนธรรมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

2500: เริ่มเปิดสอนสายเขียนแบบสถาปัตยกรรม
5 ปี: หลักสูตรสถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิตในปัจจุบัน
3 แนวทาง: วิจัย · ออกแบบ · ปฏิบัติจริง (RDP)

01 — จุดเริ่มต้น

รากฐานจาก “เทคนิคโคราช”

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน นครราชสีมา เริ่มต้นจากวิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา สถาบันอาชีวศึกษาและช่างเทคนิคชั้นสูง ซึ่งเปิดการเรียนการสอนเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2499 ณ พื้นที่ทุ่งตะโกราย

ในระยะแรก วิทยาลัยเปิดสอนด้านบัญชีและเลขานุการ ช่างก่อสร้าง และช่างไม้ ก่อนขยายการศึกษาและเปิดแผนกวิชาเขียนแบบสถาปัตยกรรมใน พ.ศ. 2500 นับเป็นจุดเริ่มต้นโดยตรงของการศึกษาด้านสถาปัตยกรรมของสถาบัน

การเรียนรู้ในยุคนั้นตั้งอยู่บนพื้นฐานของการเขียนแบบ งานช่าง วัสดุ และความเข้าใจในกระบวนการก่อสร้าง ผู้เรียนจึงมิได้เรียนรู้เพียงการสร้างภาพแทนความคิด แต่ต้องเข้าใจว่าสิ่งที่ออกแบบสามารถก่อสร้างและใช้งานได้จริงอย่างไร

จุดเริ่มต้นของสาขาจึงมิใช่เพียงการสอนให้ “เขียนแบบได้” แต่เป็นการสร้างผู้ปฏิบัติงานที่เข้าใจทั้งความคิด การออกแบบ การก่อสร้าง และความรับผิดชอบต่อพื้นที่จริง

สถานะหลักฐาน วันที่ก่อตั้งและลำดับการเปิดสอนเรียบเรียงจากประวัติสถาบันที่ใช้ในหน้านี้ ขณะนี้ยังอยู่ระหว่างจัดทำรายการอ้างอิงต้นฉบับฉบับเต็ม

ภาพถ่ายบันทึกประวัติศาสตร์: กลุ่มยุคแรกตะโกราย

อาคารเรียนอุตสาหกรรม 2 (Industrial Building 2) ก่อสร้าง พ.ศ. 2507 — การใช้สอย: อาคารเรียนและสำนักงานฝ่ายพัฒนานักศึกษา

อาคาร 5 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ พร้อมแผ่นป้ายผ้าบทกวีประจำรุ่น ณ กล่องบันไดอาคาร — **อาคาร 5 (อาคารเรียนสถาปัตยกรรมยุคแรก)** — บันทึกประเพณีการตั้งชื่อรุ่นและเขียนบทกวีประจำรุ่น โดยรุ่นพี่จะเขียนคำกลอนประจำรุ่นลงบนแผ่นป้ายผ้าขนาดใหญ่ นำมาแขวนไว้ ณ โครงสร้างกล่องบันไดอาคาร 5 เพื่อส่งต่อความหมายและมอบให้แก่รุ่นน้อง

การลงมือปฏิบัติจริงทำหุ่นจำลองสถาปัตยกรรมของนักศึกษายุคแรก — การลงมือปฏิบัติจริงของนักศึกษาสถาปัตยกรรมยุคแรก — บรรยากาศการรวมกลุ่มสร้างหุ่นจำลองสถาปัตยกรรม

นักศึกษาแผนกวิชาสถาปัตยกรรม ปี 4 วิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (เทคโนโคราช) เมื่อปี พ.ศ. 2513 — **นักศึกษาแผนกวิชาสถาปัตยกรรม ชั้นปีที่ 4** วิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (เทคโนโคราช) เมื่อปี พ.ศ. 2513 — บรรยากาศการเรียนและฝึกปฏิบัติงานเขียนแบบ ณ โต๊ะเขียนแบบในสตูดิโอสถาปัตยกรรม

02 — ผู้บุกเบิกและผู้วางรากฐาน

อาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง

จากพื้นฐานสถาปัตยกรรม สู่การสร้างสถาบันการศึกษาสายวิชาชีพ

อาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง เป็นผู้บุกเบิกและผู้อำนวยการคนแรกของวิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา (ว.ท.อ. หรือ เทคโนโคราช) ในระยะเริ่มต้น

ท่านจบการศึกษา สถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิต (สถ.บ. เกียรตินิยม) จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ปริญญาโททางสถาปัตยกรรมศาสตร์ (M.Arch.) จากมหาวิทยาลัยคอร์เนล (Cornell University) และปริญญาโททางการบริหาร (M.A.) จากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย (Columbia University) สหรัฐอเมริกา

ด้วยพื้นฐานการศึกษาทางด้านสถาปัตยกรรม ท่านได้นำความรู้ด้านการออกแบบ การก่อสร้าง และการวางแผนสภาพแวดล้อม มาผสานกับแนวคิดการจัดการศึกษาสายวิชาชีพที่มุ่งเน้นการลงมือปฏิบัติจริง มีส่วนสำคัญต่อการวางรากฐานของสถาบัน รวมถึงการสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้สำหรับนักศึกษาสายช่างและสถาปัตยกรรม ณ ทุ่งตะโกราย

คุณูปการและบทบาทสำคัญ

ผู้อำนวยการคนแรกและผู้บุกเบิกวิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา (ว.ท.อ.)
ผู้วางรากฐานการพัฒนาสถาบันและการเรียนการสอนสายช่างและสถาปัตยกรรม
ผู้ร่วมออกแบบก่อสร้างอาคารคุรุสัมมนาคาร อาคารสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ยุคบุกเบิก
อดีตผู้จัดการการเคหะแห่งชาติ และอดีตนายกสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์
ปูชนียบุคคลด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัย เมือง และคุณภาพชีวิตของสังคมไทย

การที่มหาวิทยาลัยตั้งชื่อ “หอประชุมวทัญญู ณ ถลาง” เพื่อเป็นเกียรติแก่ท่าน สะท้อนให้เห็นถึงคุณูปการและความผูกพันที่ท่านมีต่อสถาบัน ซึ่งยังคงได้รับการรำลึกและสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

ห้องทำงานของอาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง ผู้อำนวยการคนแรกของวิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา (ว.ท.อ.) — นายวทัญญู ณ ถลาง สถ.บ.(เกียรตินิยม), M.Arch., M.A. (เครดิตภาพ: หนังสือ 30 ปี วชอ. / เพจโคราชในอดีต)

แหล่งประกอบเนื้อหา หนังสือ 30 ปี วชอ. และหลักฐานภาพถ่ายที่ระบุใต้ภาพ รายละเอียดประวัติการศึกษาและบทบาทควรตรวจสอบกับเอกสารต้นฉบับก่อนนำไปใช้อ้างอิงทางวิชาการ

อาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง เฝ้ารับเสด็จฯ ในหลวงรัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2507 — อาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง ผู้อำนวยการ ถวายการรับเสด็จฯ และถวายคำบรรยายแด่ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในโอกาสเสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมชมกิจการ ผลงานทางวิชาการ และชมการก่อสร้างอาคารคุรุสัมมนาคาร วิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2507 (เครดิตภาพ: koratnana.com / เพจโคราชในอดีต)

03 — คุรุสัมมนาคาร

คุรุสัมมนาคาร: หลักฐานของความคิดยุคบุกเบิก

หนึ่งในผลงานที่สะท้อนแนวคิดของอาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง คือ คุรุสัมมนาคาร อาคารสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ซึ่งปรากฏขึ้น ณ ทุ่งตะโกรายใน พ.ศ. 2503 ภายหลังการก่อตั้งวิทยาลัยประมาณ 4 ปี

อาคารได้รับการออกแบบโดยอาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง และนคร ศรีวิจารณ์ ร่วมกับวิศวกรโครงสร้าง ม.ร.ว.จาตุรีสาน ชุมพล ใช้โครงสร้างคอนกรีตเปลือกบางรูปทรง Hyperbolic Paraboloid ซึ่งถือเป็นเทคโนโลยีและรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ก้าวหน้าในช่วงเวลานั้น

คุรุสัมมนาคารมิได้แสดงเฉพาะความสามารถด้านโครงสร้าง แต่ยังสะท้อนแนวคิดการออกแบบที่สัมพันธ์กับบริบท ได้แก่

การเปิดพื้นที่ให้อากาศถ่ายเทตามธรรมชาติ
การใช้หลังคาขนาดใหญ่สร้างร่มเงา
การเลือกใช้หินทรายแดงและกระเบื้องดินเผาด่านเกวียน
การใช้ไม้บริเวณหลังเวทีเพื่อช่วยควบคุมเสียงสะท้อน
การเชื่อมความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีกับวัสดุและภูมิปัญญาท้องถิ่น

อาคารหลังนี้จึงเป็นทั้งพื้นที่กิจกรรมของนักศึกษา ผลงานสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ และหลักฐานเชิงกายภาพของแนวคิดการศึกษาที่เชื่อมโยงการออกแบบ วิศวกรรม วัสดุ และการลงมือสร้างจริงเข้าด้วยกัน

คุรุสัมมนาคารมิได้เป็นเพียงอาคารเก่า แต่เป็นบทเรียนขนาดจริงที่บอกเล่าความคิด ความกล้าในการทดลอง และวิสัยทัศน์ของผู้บุกเบิกสถาบัน

อาคารคุรุสัมมนาคาร โครงสร้าง Thin-shell Hyperbolic Paraboloid พ.ศ. 2503 — ภาพถ่ายประวัติศาสตร์คุรุสัมมนาคาร ณ ทุ่งตะโกราย ยุคก่อตั้ง (พ.ศ. 2503) — ออกแบบโดย อาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง และ นคร ศรีวิจารณ์, วิศวกร ม.ร.ว.จาตุรีสาน ชุมพล

แหล่งประกอบเนื้อหา บันทึกประวัติศาสตร์โดย สาโรช พระวงค์ ซึ่งเชื่อมไว้กับภาพด้านบน ส่วนรายละเอียดเชิงโครงสร้างและวัสดุควรตรวจสอบกับเอกสารอาคารฉบับต้นทางเมื่อมีการเผยแพร่

04 — เส้นทางของสาขาและสถาบัน

การเดินทางของสาขาและสถาบัน

2499
วิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา เปิดการเรียนการสอน
2500
เปิดแผนกวิชาเขียนแบบสถาปัตยกรรม
2502
คณาจารย์และนักศึกษามีส่วนร่วมในการก่อสร้างอาคารหอประชุม 1
2503
ก่อสร้างคุรุสัมมนาคาร ผลงานออกแบบของอาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง และนคร ศรีวิจารณ์
2518–2519
เปลี่ยนผ่านสู่วิทยาลัยเทคโนโลยีและอาชีวศึกษา วิทยาเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
2531
เปลี่ยนชื่อเป็นสถาบันเทคโนโลยีราชมงคล วิทยาเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นครราชสีมา
2548
ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน
ปัจจุบัน
สาขาสถาปัตยกรรม สังกัดคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และศิลปกรรมสร้างสรรค์ เปิดสอนหลักสูตร สถ.บ. สาขาวิชาสถาปัตยกรรม หลักสูตรปรับปรุง พ.ศ. 2566

สถานะเส้นเวลา สรุปจากเนื้อหาและปีที่ปรากฏในหน้านี้เพื่อช่วยอ่านลำดับเหตุการณ์ ยังไม่ใช่บรรณานุกรมสำหรับการอ้างอิงทางวิชาการ

05 — ลักษณะการเรียนรู้ของสาขา

รากฐานเดิม ที่แปรเป็นวิธีเรียนรู้ร่วมสมัย

การเขียนแบบ

จากการเขียนแบบสถาปัตยกรรม สู่การสื่อสารความคิดผ่านแบบจำลอง ภาพ ไดอะแกรม เทคโนโลยีดิจิทัล และแบบจำลองสารสนเทศอาคาร (BIM)

การลงมือทำ

จากฐานงานช่างและการก่อสร้าง สู่การทดลองวัสดุ การทำต้นแบบ การผลิตด้วยเทคโนโลยีร่วมสมัย และความเข้าใจว่างานออกแบบสามารถสร้างขึ้นจริงได้อย่างไร

พื้นที่และบริบท

จากการเรียนรู้ ณ ทุ่งตะโกราย สู่การศึกษานครราชสีมา เมือง ชุมชน ภูมิอากาศเขตร้อน ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

การปฏิบัติวิชาชีพ

จากการศึกษาสายวิชาชีพ สู่การทำงานที่เชื่อมการวิจัย การออกแบบ และการปฏิบัติจริงเข้ากับโจทย์จริง ผู้ใช้งานจริง และความเปลี่ยนแปลงของสังคม

แบบวาดสถาปัตยกรรมและหุ่นจำลองสถาปัตยกรรมย้อนยุค — หุ่นจำลองและแบบวาดสถาปัตยกรรม — สะท้อนลักษณะการเรียนรู้จากฐานงานช่างสู่การปฏิบัติจริง

06 — ปัจจุบัน

สถาปัตยกรรมที่เรียนรู้จากพื้นที่จริง

ปัจจุบัน หลักสูตรสถาปัตยกรรม มทร.อีสาน ยังคงสืบทอดรากฐานของการผลิตบัณฑิตนักปฏิบัติ ผู้เรียนได้รับการพัฒนาให้สามารถอ่านพื้นที่ ตั้งคำถามจากข้อมูล สร้างสรรค์งานออกแบบ และแปลงแนวคิดไปสู่ข้อเสนอที่สามารถสื่อสารและพัฒนาให้เกิดขึ้นจริง

การเรียนรู้เกิดขึ้นทั้งในสตูดิโอ เวิร์กช็อป พื้นที่ชุมชน และบริบทเมือง โดยไม่แยกทฤษฎีออกจากการออกแบบ หรือแยกการออกแบบออกจากวัสดุ การก่อสร้าง ผู้คน และสภาพแวดล้อม

จิตวิญญาณแห่งการบุกเบิกของอาจารย์ ดร.วทัญญู ณ ถลาง และคณาจารย์ยุคก่อตั้ง จึงยังปรากฏอยู่ในวัฒนธรรมการเรียนรู้ของสาขา—การคิดอย่างเป็นระบบ การทดลองอย่างสร้างสรรค์ และการใช้ความรู้ทางสถาปัตยกรรมเพื่อสร้างคุณค่าให้แก่สังคม

บรรยากาศการเรียนและตรวจแบบในสตูดิโอสถาปัตยกรรม มทร.อีสาน ปัจจุบัน — บรรยากาศสตูดิโอสถาปัตยกรรม มทร.อีสาน — การเรียนรู้ร่วมสมัยจากพื้นที่และโจทย์จริง (เครดิตภาพ: คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และศิลปกรรมสร้างสรรค์ มทร.อีสาน)

จากแผนกวิชาเขียนแบบสถาปัตยกรรม พ.ศ. 2500 สู่สตูดิโอสถาปัตยกรรมที่เรียนรู้จากเมือง ชุมชน และโลกจริงในปัจจุบัน

สำรวจหลักสูตรสถาปัตยกรรม ดูผลงานนักศึกษา ติดต่อสาขาวิชา

หลักฐานและที่มา

แหล่งข้อมูลที่ปรากฏในหน้านี้

หนังสือทำเนียบนักศึกษาเทคโนโคราช ปี 2512–2513
หนังสือ 30 ปี วชอ.
คลังผลงานศิษย์เก่า และข้อมูลจากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และศิลปกรรมสร้างสรรค์ มทร.อีสาน
บันทึกออนไลน์โดย สาโรช พระวงค์ และข้อมูลเผยแพร่โดย koratnana.com / เพจโคราชในอดีต

รายการที่ยังไม่ทราบแหล่งต้นฉบับระบุสถานะไว้ใต้ภาพโดยตรง เพื่อรอการตรวจสอบและเพิ่มเติมหลักฐานในภายหลัง

กลับสู่จุดเริ่มต้น